Miércoles, 12 de Diciembre de 2018

TESTIGOS DE LA MEMORIA

Ialma, el alma musical de la emigración gallega

El grupo Ialma en uno de sus directos
El grupo Ialma en uno de sus directos

Por Chito Rivas

Descubrín o grupo musical Ialma no alto de Piúca, o día primeiro de marzo do pasado 2017. E non porque celebrasen un concerto alá (quen o pillara!; coas ganiñas que teño de velas), se non porque ía escoitando a radio no meu Pancracio camiño do traballo á casa. Diariamente, neses momentos, nese percorrido sempre escoito o programa radiofónico Discópolis de Radio 3. Oín como cantaban. En galego. Non as coñecía de nada. O locutor dixo o nome: Ialma. E foi entón a miña alma, o meu espírito o que quedou seducido e namorado do grupo e da súa música. Logo, para máis aquel, decateime de que eran fillas da emigración e iso chega, chega moi dentro. Tanto que houbo momentos da entrevista nos que a emoción embargaba esa alma que penso que teño e chegaba ós ollos con tal intensidade como para humedecelos.

Ialma. Grupo feminino procedente de Bélxica. Pero chamándose Verónica Codesal, Natalia Codesal (irmás), Magalí Menéndez e Marisol Palomo é moi fácil recoñecer as súas raíces galegas, aínda que unha é asturiana, Magalí, de Oviedo. Todas, non obstante, naceron en Bélxica, pero fillas de emigrantes. Emigrantes polo de sempre: por cuestións económicas e, no caso destas mozas, por cuestións tamén políticas. Ai a política!, canta miseria ten dentro e canto temos que depender dela...

Estaban no programa Discópolis presentando o seu quinto disco “Camiño - de Bruselas a Santiago”, feito co produtor belga Quetin Dujardin, que tamén estaba nos estudos de Radio 3. “A nosa historia é un camiño de Bruselas a Santiago, é a volta, a recuperación do que nos contaron os nosos pais, pero con poesía e posibilismo”, confesaba unha delas. No disco tamén afrontan a crítica social, atendendo ó estado convulso do continente europeo debido ó terrorismo e ó peche de fronteiras. O álbum recolle 13 temas de corte intimista e persoal. Pezas populares para contar a súa biografía familiar.

Mentres baixaba para a Finca Fierro, para Barbadás, tiven a ocasión de escoitar tres temas delas que me deixaron máis que abraiado: “Na túa lembranza”, dedicado e cheo de sentimentos cara ó avó de Natalia e Verónica, un mineiro andaluz acusado, como non, de “roxo”. O tema “Doutras terras” é unha lanza a favor do amor, sen ter para nada en conta a cor da pel do ser humano. E “Seremos” emociona pola propia historia en si: a estas catro preciosidades acompáñanas no tema un coro de nenos que... son os que lle dá clases Natalia Codesal!, que é profesora. Contaron a anécdota de que nas actuacións por terras españolas -como non podían traer os nenos consigo- sempre se lles ofrecen coros de rapaces desas cidades nas que actúan.

Falan perfectamente o galego, polo menos as máis galegas (Marisol é de Betanzos e as irmás Codesal son de Guitiriz; ai si, perdón, as súas familias) e empezaron xuntas desde pequeniñas. Declaran orgullosas de todo que levan 30 anos dándolle ás cancións. Entendo ese orgullo, pois sabemos o problemático que é a convivencia entre varios e durante tanto tempo.

Marisol Palomo traballa na Comisión Europea e Verónica Codesal só se dedica a cantar. A proba é que no 2003 representou a Bélxica no Festival de Eurovisión, onde obtivo o segundo posto co seu grupo Urban Trad.

O nome do grupo seica vén dun amigo que, ó escoitalas, díxolles que cantaban “con moita ialma”. E todos os fans que conseguen contactar con elas, a maioría sóltanlles aquilo de que “sodes as embaixadoras de Galicia no estranxeiro”.

Como anécdota triste (polo acontecemento) e ó mesmo tempo esperanzadora (pola sorte) está a de Magalí Menéndez que o día dos atentados do metro de Bruselas, no que morreron 35 persoas, incluídos os tres terroristas, salvouse grazas a que se adiantara un pouco ó seu horario habitual no que acostumaba a coller o metro, pero que oíra perfectamente as explosións.

As mozas de Ialma empezaron a súa andaina musical no ámbito do Centro Galego de Bruselas como un grupo de cantareiras que acompañaban ós bailaríns e baseándose na tradición, aínda que nos últimos tempos evolucionaron e engadiron estilos diferentes e máis actuais. Por exemplo, un tema cantado orixinalmente en francés traducírono ó galego.

Para rematar, e por se aínda non expliquei ben a importancia destas marabillosas e espléndidas voces, espero que axude moito á súa importancia, á súa grandeza o dicir que tamén compartiron escenario con Carlos Núñez, Mercedes Peón, Kepa Junkera, Eliseo Parra, Arno, Zefiro Torna, Perry Rose, Philippe Catherine, Renaud e Dulce Pontes, entre outros. Así é que, moito coidadiño!, que esta xente xa teñen a súa entidade, xa son palabras maiores.